پانزده سال در جرجان زيست و نخستين اثر خود ، « الآثار الباقية عن القرون الخالية » ، را در اين شهر تأليف كرد . و پس از آنكه آرامش در خوارزم برقرار شد ، بار ديگر ابو ريحان در حدود سال 400 هجرى به اين سرزمين بازگشت . ميان سالهاى 400 و 408 هجرى در پايتخت جديد خوارزم يعنى جرجانيّه زندگى مىكرد ، و در زمان پادشاهى مأمون بن مأمون از بزرگترين دانشمندان به شمار مىرفت و مورد احترام بود و به دنبال كردن تحقيقات علمى و نجومى خويش مىپرداخت . در 408 هجرى كه سپاهيان سلطان محمود غزنوى به خوارزم تاختند ، بيرونى ناگزير از جرجانيّه به غزنه رفت ، و تا زمان مرگش در 3 رجب 440 هجرى مطابق با 13 دسامبر 1048 ميلادى در اين شهر مىزيست . با آنكه اسبابهاى نجومى دقيق در اين شهر در اختيارش نبود ، به فعّاليّت علمى خود ادامه مىداد ، و نخستين اثر بزرگى كه تأليف آن را در غزنه آغاز كرد ، همين كتاب « تحديد نهايات الاماكن لتصحيح مسافات المساكن » است . خود در فصل [ سوم ] اين كتاب ( صفحهء 112 متن عربى ، مطابق با صفحهء 93 ترجمهء فارسى ) چنين نوشته است : « هنگام نوشتن اين فصل ، روز سه‌شنبه غرّهء جمادى الآخر سال چهار صد و نه هجرى ، در جيفور كه روستايى چسبيدهء به كابل است بودم ، و با كمال اشتياق به رصد كردن عرضهاى آن نواحى مىپرداختم . » و با توجّه به آنچه در پايان همين كتاب بدين صورت آمده است : « و از نوشتن آن در غزنه ، هفت روز مانده از رجب سال چهار صد و شانزده بياسودم . » مىتوان گفت كه تاريخ اتمام اين كتاب - بنابر آنكه اين نوشته از خود ابو ريحان بوده باشد - همين سال 416 يا اندكى پيش از آن - بنابر آنكه اين نوشته از كسى باشد كه نسخه را رونويس كرده است - بوده است . و به علّت اغلاط چندى كه در اشكال و